Waarom zijn we niet gewoon nieuwsgierig naar de ander?
Interview met Adelheid Roosen

Waarom zijn we niet gewoon nieuwsgierig naar de ander?

Waarom zijn we niet nieuwsgierig naar de ander?

interview met Adelheid Roosen, voor Zij aan Zij, 2005

 

Theaterdier Adelheid Roosen (47) zet zich met hart en ziel in voor moslima’s. Of eigenlijk alle soorten vrouwen. Ze is ook een zeer drukbezette vrouw. Haar agenda is een aaneenschakeling van afspraken, repetities en overleggen. In die overvolle agenda maakte ze een plekje vrij en aan Zij aan Zij vertelt ze over haar fascinatie voor vrouwen, andere culturen en haar dromen over een andere wereld: “Weet je, ik zou zo graag voor mijn dood het matriarchaat meemaken.”

Roosen heeft een indrukwekkende carrière. We zien haar al vanaf 1986 op de buis. Bijvoorbeeld in VARA’s Nachtshow (later De Nacht, met Karin Bloemen) en VPRO’s Lolapaloeza, waar ze itemmaker was. Ze acteerde in films als Mama is Boos (1986) en Broos (1997, Gouden Kalf voor alle actrices). Vanaf begin jaren tachtig stond ze regelmatig op het podium: als lid van cabaretgroep Purper, met de Vagina Monologen en met Romeo & Julia, om maar eens wat te noemen. Ze was de drijvende kracht achter Female Factory, een muziektheatertoer met 13 zangeressen uit 11 landen. Ze schreef en regisseerde De Gesluierde Monologen. Met Mijke de Jong maakte ze de documentaire Dolle Zina (2004) over vrouwen en de islam. In 1998 maakte ze de voorstelling Vijf op je ogen met vier Marokkaanse vrouwen, over de problematiek tussen eerste en tweede generatie. Tot slot was ze regisseur én coach van o.a. de Bloeiende Maagden en Sara Kroos. Roosen benadert vrouwen vanuit hun kracht, niet vanuit de gedachte dat ze onderdrukt worden.

In De Gesluierde Monologen laat ze alle facetten van de erotische beleving van moslimvrouwen zien: van vreugde tot wanhoop, maar altijd vanuit hun eigen energie. “Weet je, ik zou zo graag voor mijn dood het matriarchaat meemaken”, zegt Roosen. “Mannen hebben nu een paar eeuwen mogen bepalen hoe de wereld in elkaar zit, laat ons nu eens. Ik ben zo enorm nieuwsgierig hoe het zou zijn. Alles zal anders resoneren, alles volgens de vrouwelijke norm: politiek, vormgeving, management. Alles. Niet dat de mannen het zo verschrikkelijk fout doen, maar ik zou het zo graag één keer meemaken. Ik weet dat we niet met de hele wereld om tafel kunnen, maar dat is wel mijn droom. Goed eten met z’n allen en de overdracht van de mannen naar de vrouwen regelen.” Hebben lesbische vrouwen het beter in een samenleving die gebaseerd is op het matriarchaat? Een gevaarlijke vraag, vindt Roosen: “Dan spreek je over hoop, over een idealistisch beeld. En als het dan niet zo werkt in de praktijk, zijn we zwaar teleurgesteld. In kleine kring kun je natuurlijk zelf wel veel doen om beter met elkaar om te gaan.”

Wereldburger
Waarom is een blanke, middelbare vrouw zo gefascineerd door moslima’s? “Ik ben niet specifiek geïnteresseerd in moslima’s. Ik ben geïnteresseerd in alle vrouwen, omdat ik zelf vrouw ben, en in andere culturen. Ik heb veel werk gemaakt over vrouwen, bijvoorbeeld een film over Afrikaanse vrouwen en over de vrouwenconferentie in Peking. Al voordat het woord wereldburger bestond reisde ik overal heen. Ik voelde me vaak veiliger, geborgener dan in de Hollandse gemeenschap.” Roosen: “Het afgesproken leven van Sinterklaas, op zondag naar de kerk en de verstikkende sociale controle heeft me altijd intens beangstigd. Je mag absoluut niet je kop boven het maaiveld uitsteken. Misschien komt dat wel allemaal samen in het volgende voorbeeld: als je om zes uur ’s avonds bij een Nederlands gezin aanbelt, zegt men ‘we zitten te eten,< kom over een uurtje maar terug’.”

Onbewuste arrogantie
Iedere nieuwe cultuur die Nederland binnenkomt fascineert haar. “Ik zoek verbinding met het wezen van de mens, en veel andere culturen hebben minder dingen verzonnen om zich te verheffen boven anderen.” Dingen om je te verheffen? Geef eens een voorbeeld? “Zoals het westen zichzelf ziet, als het beste wat de mensheid heeft voortgebracht. Die onbewuste arrogantie. Een huis-tuin-en-keukenvoorbeeld is het gebruik< van bestek. Volgens mij eet het wezen van de mens met de handen. Veel logischer. Maar om ons beter te voelen dan een ander zijn we al dat bestek gaan gebruiken. Soms zelfs een rijtje van vijf stuks als je sjiek gaat eten. Zelfs door bestek kun je je verheffen, misschien is het daar zelfs voor uitgevonden.”
Als iemand de ander verstoot, doet hij dat op basis van een eigen manier van ordenen, stelt Roosen. “Dat is niet zoals het leven ons ordent. Als je lesbisch bent, is dat wat je bent. Als je dan als inferieur wordt waargenomen, is dat een misdadige manier van waarneming. De waarnemer stelt zich boven een ander en dat kan natuurlijk niet kloppen! Als je je niet identificeert met de ander krijg je zaken als kinderarbeid, verstoten van homoseksuelen, onderdrukking van vrouwen. Waarom doen we dat toch steeds?”
 

Postbode in de woestijn
Haar fascinatie voor andere culturen is ook eigenbelang: “Ik wil zo graag meer over mezelf leren. Arabieren hebben aspecten die natuurlijker en organischer voelen, waardoor ik me meer in mezelf voel. Hier in het westen hebben we een veel te grote focus op succes, ambitie, doelen behalen enzovoort. Als je uitgaat van het concept dat alles moet lukken, ga je voorbij aan het feit dat je misschien in wezen wel een postbode in de woestijn bent in plaats van een manager in een middelgroot bedrijf. Ik richt me liever op wie of wat de mens is dan wat hij zou moeten zijn volgens onze westerse normen.” Het feit dat de islam naar Europa komt, zie ik ze als een grote uitdaging. “Helaas zien de meeste mensen dat niet zo. Als we onszelf daar toch voor zouden durven openen, kunnen we de schoonheid van de ander zien. Het vreemde kan schoonheid zijn. Trouwens, als je buiten de wereld staat en kijkt hoe wij met het vreemde omgaan, lach je je een verzotting. Wij zijn heel raar bezig op deze aardbol. Ik kan me het nieuwe concept van alles op een andere manier waarnemen zo makkelijk en realistisch voorstellen, maar eigenlijk is dat heel erg onrealistisch van mij. Daar kan ik wel verdrietig van worden.
 

”Gesluierde monologen"
De voorstelling De Gesluierde Monologen is al twee jaar een groot succes. De verhalen zijn tot stand gekomen door gesprekken met bijna 70 vrouwen. Ieder verhaal is gebaseerd op een aantal getuigenissen. Een van de monologen is van een lesbische moslima. “Ik heb meerdere lesbische moslimvrouwen gesproken. Niet alle verhalen waren zo positief als de monoloog die uiteindelijk op het podium staat. In de dramaturgie van het stuk moest ik keuzes maken welke monoloog welke lading krijgt. Uiteindelijk moet de voorstelling één geheel worden. Zo heb ik bij deze lesbische monoloog gekozen voor het interview van de krachtige, Marokkaanse vrouw. In alle gesprekken met de geïnterviewde vrouwen viel me op dat zij zo open en op een hele mooie manier spreken over hun erotische beleving. Natuurlijk zijn er onderlinge verschillen, maar Nederlandse vrouwen steken daar wel mager bij af. Het blijft bij ons meer aan de oppervlakte. Wij stoppen als we ons gaan schamen. Zij gebruiken de schaamte als brandstof om te spreken.” Een gescheiden mannen en vrouwengemeenschap heeft op bepaalde facetten absoluut voordelen, vindt Roosen. “Vrouwen nemen onderling het seksuele gedrag van hun man door. Zij zien in dat je partner, of dat nou een man of een vrouw is, nooit 100% het draagvlak voor de reflectie van jouw leven kan zijn. Een deel van je seksuele leven bespreek je bewust niet met je partner maar met je vriendinnen en vrouwelijke familieleden en zo hou je de spanningslijnen van de erotiek open. Een van de lesbische moslima’s, die een Nederlandse vriendin heeft, beaamt dit. ‘Westerlingen willen zoveel bespreken dat ze dingen ruïneren. Wij laten dingen meer zijn wat ze zijn, in plaats van dat we de ander willen veranderen’.”

Pestobject
Roosen laat graag de positieve kant van de moslimgemeenschap zien: “De media berichten al genoeg over problemen die uit die gemeenschap zouden voortkomen. En dat versterkt de eigenschap die ieder volk of samenleving heeft, namelijk het nodig hebben van een vijand, een pestobject. Als je de ander buitensluit voel je jezelf beter. De media doet dit mijns inziens nu met de moslims. Maar waarom zijn we niet gewoon nieuwsgierig naar de ander? Zo kun je ook jezelf beter leren kennen.”
Moslims hebben op het gebied van seksualiteit een compleet ander fundament dan de (christelijke) westerlingen: “Wij hebben jarenlang gezwoegd onder het calvinisme. Pas sinds de jaren zestig komen we daar een klein beetje vanaf. De koran zegt dat zowel man als vrouw recht hebben op seksualiteit, op een orgasme. Net zo gewoon als eten en drinken. En net zo belangrijk. De koran is niet gebaseerd op calvinisme, dat is hun voorsprong op ons. Misschien zijn we in het westen met homoseksualiteit en coming-out en paar stappen verder, maar met de tijd trekt dat wel bij.”

Zina
Zina is de programmareeks in Theater De Balie te Amsterdam die de emancipatie van vrouwen met een islamitische achtergrond steunt. Vorig jaar vond de aftrap plaats in de vorm van de Vrouwenmoskee, met een vrouwelijke Imam. Mannen waren welkom, maar moesten achter in de zaal plaatsnemen. Een mooi begin van een meerjarig project om de emancipatie van moslima’s te bevorderen. Hoe gaat het verder? “Eigenlijk is het een kunst- en cultuurproject, zegt Roosen. “Ik wil jonge makers, van alle leeftijden, onaangepast, authentiek materiaal laten maken. Je authentiek uiten is namelijk een directe bijdrage aan je emancipatie. We zullen de komende tijd onder andere aandacht besteden aan vrouwvriendelijke koraninterpretaties en (homo)seksualiteit. Jongeren maken filmpjes over ‘erbij horen’ en er is een speciale moederdag.”

Time: 0.1221
Mem: 7.17MB